تبلیغات
ائله بئله - سوسن نواده رضی ایله دانیشیق
ائله بئله
صفحه نخست       پست الکترونیک          تماس با ما              ATOM            طراح قالب
گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من گروه طراحی قالب من

قایناق: http://ayinshayin.blogfa.com/post/97/


پنجره‌لریم همیشه گون چیخانا آچیلار

محمدعلی ارجمندی، بایرام زنگان درگیسی، سایی 52 – اسفند 1393

سوسن خانیم نواده ی رضی، آدینی هر زامان گؤزل یازیلاری ایله اوخویوب، دینیب ـ دانیشمیشیق. تورکجه نثریمیز اوغروندا گوجلو یارادیجی‌لاردان بیری و نظمیمیز اوزره تمیز دویغولو شاعیره‌میز آدلانیر. شلاله‌لر شله‌سی آدلی شعر توپلوسو ایله دیللر ازبری اولان سوسن نواده‌ی رضی واختی ایله مهد آزادی درگیسی‌نین تورکجه یازاری و رحمتلیک اوستاد یحیی شیدانین علاقه‌سینی قازانان ان گوجلو یازارلاردان بیری اولموش.

1341- جی ایلده تبریزین شهریار آدلی کوچه سینده آنادان اولوب تبریز عشقی ایله یاشایان سوسن خانیم رضی تورکجه و فارسجا دیللری ایله یاناشی تحصیلاتینی فرانسیز دیلینده بیتیریب و یازیچیلیق عالمیندن ساوای موسیقی دونیاسی ایله ده چوخ یاخین ایلگیسی اولارکن تبریزین سماع آدلی موسیقی گروپوندا چابا گوستریر.

سوسن خانیم نواده‌ی رضی‌دن گونو بو گونه دک بیر چوخ اثر گؤروب اوخوساق دا «اننه‌م‌ نن من» آدلی شاه اثری ایله تام فرقلی بیر احوال ـ روحیه یاشاییب ذووق آلماق اولار. قدیم تبریز دئیییمینده قلمه آلینیب یازیلان فولکلوریک خاطیره‌لر یازارین اننه‌سی عصمت خانیم و نوه‌سی سوسن نواده‌ی‌ رضی‌نین دیالوگلارینا عایید دیر. خاطیرلامالییام عصمت خانیم، تبریز ضیالیلاری حاج محمد آغا نخجوانی و حاج حسین نخجوانی نین باجی سی قیزی اولموش.

زومار آیینین سون گونلرینده، «اننه‌م‌ نن من» آدلی کتاب ایشیق اوزو گؤردوکده، سایین سوسن خانیم نواده‌ی رضی جنابلاری ایله اطرافلی بیر موصاحیبه آپاریب خوش بیر آنلار یاشاساق دا، یاشادیغیمیز گؤزل آنلاری سیز عزیز اوخوجولاری ایله پایلاشماق داها گؤزل اولاجاق...

ـ اوزون سوره یولونو گؤزله دییمیز اننه‌م و من آدلی سیرا یازیلارینیز کتاب اولاراق ایشیق اوزو گؤردو، بونون اوچون ایلک اؤنجه سیزی تبریک ائدیب یورولماسین دئییرم. کتابینیز حاقیندا دانیشین، شلاله‌لر شله‌سی آدلی شعر توپلوسوندان سونرا ایکینجی کتاب اولاراق یاشماق نشریاتی واسیطه سی ایله چاپا بوراخیلیر؟

ایلک اؤنجه بو دانیشیغی آپاردیغینیز اوچون سیزه تشککور ائدیرم و آچیقجا اعتراف ائدیرم کی، بو کتابین ایشیق اوزو گؤرمه‌سیندن چوخ- چوخ سئوینجلی‌یم. باشقا بیر اُنسیت، باشقا بیر باغلیلیق، باشقا بیر حال-هاوا واردیر منله بو کیتاب آراسیندا. تبریزده ایتیردیگیمیز تبریزی، تبریزده آراشدیریب آختارماق کیمی بیر حیس یاشاتدی منه بو کیتاب. کیتابین دوشونجه‌سی یاراناندان تا یازیلیب بؤلوم- بؤلوم ائل بیلیمی درگیسینده یاییلماسینی، و یا بیر پارچالاری سسلی اولاراق سی دی‌یه آلینیب ساتیلماسینی، سونرا دا کیتاب اولاراق چیخماسینی بیر چوخ عزیز ادبیاتچی اوستاد قلمداشلاریما بورجلویام. اصلینده «اننه‌م ‌نن من» منیم دئییل، بیر چوخ ادبیاتچی بیلگینلریمیزین اورتاق اثری ساییلماقدادیر. بو عزیزلرین بیلیمسل، معنوی و مادی گؤستریشلری و یاردیملاری اولماسایدی بلکه ده بو  کتابین دوغوشونا تانیق اولمازدی ادبیاتیمیز. منیم ایلک کتابیم اولان «شلاله‌لر شله‌سی»-نی  یاشماقچیلار چیخاتمیشدی. ایکینجیسینی، «آرزولارین یئئنی گولشان باغی»-نی من و آقای ا.ح.علیار مؤلف اولاراق چیخارتدیق، و اوچونجوسو «اننه‌م‌نن من» ایسه گینه ده یاشماقچیلار واسیطه‌سیله «نخبگان یایین ائوی» طرفیندن چیخدی. من بوردا ادبیاتیمیزین منت‌سیز دوستو، امکچیسی و شاعیری اولان سایین سعید موغانلی ‌یا ایچدن تشککور ائدیرم. منیم ایکی کیتابیمین بوتون زحمت و دردسرلرینی او چکمیشدیر. 

 ـ اننه‌م‌نن من کتابینیزی تبریز دیالکتی ایله قلمه آلیب و اونون بوتون اینجه لیک لرینی  اوستاجاسینا عکس ائتدیره بیلیبسیز، بو نه دئمک؟ تورکجه نثریمیز اوغروندا بوتون دئییم‌لری قلمه آلیب ثبت ائتمک نئجه بیر ایش ساییلا بیلر سیزجه؟

کتابدا بوتون دیالوگلار تبریز آغزی ایله یازیلیب. کیتاب فیکری‌نین نئجه یاراندیغینی آچیقلاماقدا فایدا وار دئیه دوشونورم. هر شئی بؤیوک ادبیاتچی اوستادیمیز سایین مهندس علیرضا صرافی ایله تانیشدیغیمدان باشلاندی. اصلینده، بو تانیشلیقدان اؤنجه منیم بیر چوخ یازی و شعریم اولسا بئله، فولکلوردان هئچ بیر ایز گؤرونمز. یئنیچیلیگه دوشگون اولدوغومدان، دیل و ادبیاتیمیزا یئنیلیک گتیرمه‌لی‌ییک دئیه دوشونوب داشیندیغیمدان دولایی، گئچمیشلریمیزده گؤمولو قالان ده‌یرلی وارسیللیقلاریمیزدان (ثروتلریمیزدن) غافیل اولموشدوم آچیقجاسی. سایین صرافی مندن ائل‌بیلیمی درگیسی‌نین «ائل‌بیلیمی درنه‌یی‌نین ایچ بولتنی» قادین بؤلومو اوچون فولکلوریک بیر یازی ایسته‌دی. یئنه‌لری یئنه‌لمکدن (تکرار مکررات) خوشلانمادیغیم اوچون، و مندن اؤنجه بیر چوخ دَ‌یرلی فولکلور اثرین یازیلدیغینا ایناندیغیمدان دولایی، نه یازیم - نئجه یازیم دئیه فیکیر گؤتوردو بیله‌می! آخی هرنه یی هامی یازیب دا، منه بیر شئی قالماییب کی یازیم- دئیه دوشونوردوم. باشلادیم ذهنیمین دیب ـ بوجاقلارینی سؤکوب ـ تؤکوب قورتدالاماغا.... اننه‌م فیلان ناغیلی نئجه دئیردی؟ اننه‌م بو مثلی هاچان ایشله‌دردی؟ بو تاپماجانی هاردا دئیردی؟... و بئله‌لیکله اننه‌مله اولان بالا بیر خاطیره‌می حیکایه اولاراق سایین صرافی‌یه گؤندردیم. بیه‌نیب، دیالوگلاری تبریز آغزی ایله یاز دئدیلر منه. من تام قایدالارینی بیلمیردیم، بو اوزدن ده بؤیوک دیل، ادبیات و فولکلوراوستادیمیزین قیلاووزلوغو و گؤستریشلری ایله متنی معیار دیلده، دیالوگلاری ایسه تبریز آغزی ایله (اینجه‌لیکلرینی قورویاراق) یازیب یاراتدیق. من سونرالار بو قونودا اوخویوب بیر چوخ شئیلر اؤیرندیم و هر دیلده لهجه‌لرین اولماسی‌نین و اونلارین قورونماسی‌نین اؤنمی و دَ‌یرینی بیلدیم. لهجه‌لر هر دیلین قول ـ بوداغی‌دیر. و هر قولون، هر بوداغین اؤزللیکلری کولتورل و بیلیمسل باخیمدان بیر چوخ شئیلر آچیقلیر بیزیم اوچون. بو اوزدن ایسه، لهجه‌لرین اینجه‌له نیب آراشدیریلماسی دیلبیلیمی اوچون اولدوقجا اؤنملی و گرکلی دیر.

ـ شفاهی ادبیاتیمیزین اساس قوللاریندان بیری صاندیق ادبییاتیمیز، و سیز اننه‌م نن من آدلی اثرینیزده بیر چوخ فولکلور نمونه لرین قوللانیب صمیمی فضا یارادیبسیز، بوندان علاوه مرکب سؤزلره چاتدیقدا اولدوقجا دیر وئریب اونلارا یئر آییریبسیز بونلاری نئجه ایضاح ائتمک اولار؟

دئدیگیمه تای بو کیتاب یارانماسی‌نین اساس آماجی، فولکلوروموزو قورویوب دیرچلتمکدن یارانمیشدیر. آنجاق تکرار جایناقلاریندا داریخدیریجی اولمایالیم دئیه، من اوشاقلاشدیم دوغروسو، و قدیملری- 40 ایل اؤنجه‌لریمی- بیر داها یاشادیم دئمک! بلکه ده بیر اوشاغین تمیز اوره‌یی‌نین صفاسی دیر بو صمیمیتی اوخوجویا چاتدیران، یا دا گئچمیشلریمیزین، قدیم آنا- آتالاریمیزین آری دورو یاشام بیچیمیندن دیر، بیلمیرم. آنجاق کئچمیشلریمیزده بیر چوخ ده‌یرلی وارلیقلاریمیز وار کی، سانیرام اونوتمامالی ایدیک، آما اونوتدوق...

بیر ده، اننه‌م‌نن من-ی یازارکن، دیلمیزده قوللاندیغیمیز چوخ ساییدا سؤزجوکلره راست گلدیم کی، ایشلتمه‌دیگیمیزدن دولایی آرتیق اونودولوب گئدیبلر. اونلاری حؤکمن دیلیمیزه قایتارماغیمیز، کؤکلری قوُرویاراق دیلیمیزه یئپ- یئنی سؤزجوکلر  قازاندیرماغیمیز گرکدیر دئیه دوشونمکده‌یم.

ـ اننه م یازیلارینیزدا بولونا ـ سالینا قدیم دبلریمیز ایله ده تانیش اولماق اولار، بونلاری یالنیز اننه نیزدن پای آلیبسیز یوخسا آذربایجان فولکلور خزینه سینه ده مراجعه ائدیبسیز؟

بلی بو کتابدا دبلریمیز، گله‌نکلریمیز، ناغیللاریمیز، دئییملریمیز، یاشام و دانیشیق طرزیمیز، گولمه‌جه‌لریمیز، مثللریمیز، بایاتیلاریمیز، تاپماجالار و سایر فولکلور سیمگه‌لریمیز یئر یئر گؤزه چارپیر. بونلارین بیر چوخونو اننه‌مدن اؤرگشمیشم، آما چئوره‌مده یاشایان خئیلک یاشلی آنا- آتالاریمیزدان دا یاردیم آلمیشام. یاشلیلاریمیزین دانیشدیقلاریندان نوت آلمیشام و یئری گلدیکده یئر- یئر ایشلتمیشم.

ـ اننه‌م کتابینیزدا بیر مهربان ننه ایله نوه‌نین شیرین ـ شیرین دانیشیقلارینی، حیرصله‌نیب آجیق ائتمه‌لرینی گؤردوکده گولوب، سوسوب یوخسا درین فیکره گئدیب حئیران قالیریق، سانکی  بو ظرافتلرله یاناشی یئری گلدیکده اننه نوه‌سینی یانینا آلیب نصیحت ده ائدیر. یقین قلمه آلیب یازدیغینیز خاطیره لری سطیر ـ سطیر یاشاییب سیز، بونا گؤره آرتیق راق دانیشین لوطفن؟

واللاه نه دئییم! بیر آز شولوق ایدیم. ماراقجیل (کنجکاو) ایدیم. اینجه‌لیکلره وورغون ایدیم. قوش اوچوردان بیر اوشاق ایدیم! آما هئچ واخت دایاز بیری دئییلدیم و اولانمادیم دا. اننه‌م ذکالی، داهی بیر آغ‌بیرچک ایدی. هر سؤزونده بیر یوخ، مین حکمت گیزلی ایدی. و چوخ دا مهربان ایدی. مهربانلیغی بیله داهیانه ایدی. سیرتیلدمازدی آدامی. آما من ارکؤیون ایدیم، سیرتیلاردیم!!! اؤزله‌دیم گوزلرینده‌کی آنالیق حیسلرینی.... آنجاق بونو دا دئمه‌لی‌یم کی، هر بیر یازارا تای، لزوما بوتون یازدیقلاریمی یاشامیش دئییلم، آدلار ـ زادلار گاهدان بو یان او یان اولوبدور. بوراخالیم اوخوجو نئجه ایستیر ائله آلقیلاسین. بلکه اوردا بوسبوتون بیر سوسن نواده‌ی‌‌رضی یاشاییر، آنجاق من بئله دوشونورم کی مندن، سیزدن و هامیمیزدان بیر پارچا اوردا، حیه‌طده، دامدا، کوچه- باجادا، حوضدا، صاندیقخانادا....یاشاماقدادیر.

ـ فولکلوریک خاطیره‌لرینیزی اوخودوقدا گاهدان بئله نظره گلیر، سوسن قورتولماز سورغولاری ایله اننه نین جانینی بوغازا ییغیب اینجیدیرمیش! هئچ گویلوز ایستردی اولموش اولسا بیر داها یاخیندان اننه‌نیزین تانیش قوخوسونو آلیب اونا موشتلوق وئره‌سیز؟

آماندی! قبیرده سوموکلری تیتره‌یر! من اونو بؤیویندن سونرا دا اینجیتمیشم؛ اونون دا اوزوووون بیر حیکایتی وار!... بلکه یازدیم، چونکی ائلمیزین تاریخینه ده بیر بالاجا دخلی وار. اننه‌مین و اننه‌لرین اؤلمه‌دیگینه و هنوز یاشادیغینا اینانیرام، چونکو یاشامی ساده‌جه یئییب ایچیب گزیب دولانماقدا اؤزتله‌یه بیلمه‌میشم هئچ واخت. دوغرودور کی، سینجیم‌لریمله، شیلتاقلیغیملا، شولوقلوغوملا اننه‌می چوخ اینجیتمیشم، آما ندنسه اینجیتدیکجه داها چوخ سئوردی بیله‌می! من آرزو ائدیرم گله‌جکده نوه‌لریمه اننه ‌مه تای بیر بؤیوک ‌ننه اولام.

ـ اننه نیز حاقدا آرتیق راق دانیشین لوطفن، دئیه سن آدلیم معارفپرور حاج حسین ناخجیوانین باجیسی قیزی اولموش؟

ائله‌دیر. حاج حسین، حاج ممد آغا نخجوانی‌ قارداشلارین مَسمه (معصومه) آدیندا بیر باجیلاری وار ایمیش. اننه‌م- عصمت خانم نواده‌رضی- مسمه خانیمین قیزی ایدی. یعنی نخجوانلی قارداشلار اننه‌مین داییلاری ایدیلر. دئمه‌لی‌یم کی، آدلیم شاعیریمیز، حکیم لعلی ده نخجوانی قارداشلارین داییسی ایمیش. منیم هم آنا و هم آتا طرفیندن بؤیوک بابام‌دیرلار نخجوانی قارداشلار.

ـ سوسن خانیم نواده ـ ی رضی چوخلو گوجونو آذربایجان ادبییاتینا حصر ائتمیش و نثریمیزله یاناشی نظمیمیز اوزره ده چالیشمیش، بو آرادا آذربایجان ادبیاتی سیزی نئجه قارشیلادی؟ ادبیاتیمیز دونیا ادبیاتی ایله آیاقلاشا بیلیب یوخسا ...؟

منیم قلمیم تورکجه آچیلدی. صمیمی دئمه‌لی‌یم کی، بونون عیرقچیلیق یوخسا قورو تعصب ایله هئچ علاقه‌سی یوخ. آنا- آتام تورک اولدوغو اوچون اوشاقلیقدان تورکجه دوشوندوم تورکجه دانیشدیم. مدرسه‌نین ایلک گونونده تورکجه دوشونوب فارسجا دانیشماغین آجی کوچومسه‌نمه‌سینی یاشادیم. فارسجا دوشونمه‌لی اولدوغومو آنلادیم.......آنجاق اولمادی، من فارسجانی سئودیم، آما فارسی‌جا سئوه‌ بیلمه‌دیم. بونون قیسا بیر خاطیره‌سی وار اونو دئییم کئچک ادبیات قونوسونا.

بیر چوخ عایله لره تای بیزده ائوده تورکو دانیشاردیق. مدرسه‌یه گئتمه‌میشدن اؤنجه اننه‌م منه اؤیرتمیشدی کی، سوروشاجاقلار اسمت چیست؟ دئنه سوسن. سوروشاجاقلار شهرتت یا سجل‌ات چیست؟ دئنه نواده‌رضی. من ده فارسی قانمیردیم کی، فقط ازبرله‌میشدیم اننه دئینلری. مدرسه‌نین لاپ اول گونو ایکی بازرس گلدی کیلاسا، مودور ، ناظم، معلم، بئش نفر تخته سیاه قاباغیندا دوروب اوچ نفری چاغیردیلار قاباغا. بیری ده من ایدیم. اول مندن سوروشدولار اسمت چیه؟ دئدیم سوسن. سونرا سوروشدولار فامیلت چیه؟ من ده دئدیم حاجی بؤیوک خانیم، آغا ریضا، ناصیر، هومای!!!!!!!!!!!!!!! بمب آچیلدی دئیه‌سن کیلاسدا. من بیلمه‌دیم نیه گولدولر، چون سورولارینا دوغرو جواب وئرمیشدیم. سونرا آنلادیم بیزیم دوغرو بیلدیگیمیز بیر چوخ شئی حاقسیزجاسینا بیر عده‌نین گولونج مایاسی دیر. بو حاقسیزلیغین آجیسی سبب اولدو دیلیمی قانیتلاماق فیکرینه دوشدوم. و قانیتلادیم دا سانیرام.

آمما آذربایجان ادبیاتی منی نئجه قارشیلادی دئیه سوروشوبسونوز... نه دئییم. معیار کیتاب ساتیشی ایسه، هئچ قارشیلامادی دئمک اولار. معیار کیتاب اوخونوشو ایسه، گینه ده ائله. معیار تنقید ائتمک اولسا دا یئنه ائله... آما منیم پنجره‌لریم همیشه گون چیخانا آچیلار و گون هلبت کی دوغاجاق گئجه‌نین سونوندا.

منجه ادبیاتیمیز دونیا ادبیاتی ایله آلیش‌وئریشده اولمادیغی اوچون هئچ اونونلا آیاقلاشماییب آیاقلاشا  دا بیلمز. بیزلر فارسجا تحصیل آلدیغیمیزدان دولایی فارس پنجره‌سیندن آچیلمیشیق دونیایا. منجه فارسجا و بوتون دیللردن چئشیدلی چئویریلر دیلیمیزه قازاندیرمامیز گرکیر. مبدا دیلدن مقصد دیله ترجمه ائدیرکن دیل چالیشدیریلیر، یارادیجیلاشدیریلیر، وارسیللاشدیریلیر. ادبیاتیمیزین گلیشمه‌سی اوچون دونیایا آچیلمامیز گرک. آما بونو دا انکار ائتمیرم کی، ادبیاتیمیز آغیر جیغیرلاردان کئچرک آغیر سیاناقلاردان اله‌نیب و اؤز بکر انگینلیگینده  گؤزقاماشدیریجی گلیشمه‌لره ده تانیق اولوبدور. حتی ادبیاتیمیزدا دونیادا هئچ وار اولمایان سبک‌لرین یارانماسی دا مومکون دور.

ـ غزل دن ساوای سربست شعر ده دئییب شلاله‌لر شله‌سی آدلی گؤزل بیر شعر توپلوسونو پای وئریبسیز، سیزجه چاغداش شعریمیز زامانین ایستک لرینی یئرینه یئتریب یوخسا هله توتدوغوموز یول اوزون دور؟

«شلاله‌لر شله‌سی» ینده منیم ایللر اؤنجه یازدیغیم گنج شعرلریم ده یئر آلیب، سون زامانلاردا یازدیغیم، گنجلیگه وداع لاشدیغیم شعرلر ده. یولوموزون اوزون اولدوغوندا هئچ شبهه‌م یوخ، آنجاق یولو گئتمک اؤنملی‌دیر. چاغداش شعریمیز بعضا چاغیمیزدان گئریده قالیب، بعضا دوروخسونوب، بعضا ایسه چاغیمیزی آشیب اؤته‌سینه کئچیب. تکی، بیزلر باغلی ساخلامیشیق قاپیلاریمیزی دونیایا. چاغداش شعرلریمیزی تانیدا بیلمه‌میشیک دونیا ادبیاتینا، داشییا بیلمه‌میشیک مئدیایا، چاتدیرا بیلمه‌میشیک دونیانین قولاغینا. منجه بیزلر چوخ دانیشیب آز عمل ائتمیشیک.

ـ سون سؤز؟

سیزدن و بوتون دوستلاریمدان تشککور ائدیرم. یاخیندان اوزاقدان آلقیشلاری اوچون، یولداشلیق ائتدیکلری اوچون، اورک دیرک اولوب دایاق دوردوقلاری اوچون منتدارام. سایین علیرضا صرافی‌دن اؤزل اولاراق تشکور ائدیرم. اننه‌م‌نن من سیرا ناغیللاریما یازدیغی گؤزل باخیشلاری اوچون ده‌یرلی شاعیریمیز سایین کیان خیاوا منت دویدوغومو بیلدیریرم،. بیر ده بؤیوک اوغلوم فؤاد-ا بورجلویام، عینادیما رغمن منی یازی دونیاسینا قایتاردیغینا گؤره. بیر صبیرلی دوستوم دا وار اوندان آد آپارماسام انصافسیزلیق اولار، نییه کی یوز یول دا یازیلاریمی اونا اوخوسام صبیرله منی دینله‌ییب منه معنوی دستک اولار، حتی بعضا زورلا ایره‌لی‌یه ایته‌له‌یر بیله‌می. یاخشی دوست بؤیوک نعمت دیر انسانین یاشامیندا، لیلا خانیم آفتاب آذری منه دایاق اولماسایدی بلکه یاری یولدان قاییداردیم من. 

اننه م نن من سیرا ناغیل لار - سوسن نواده ی رضی





نوع مطلب :
برچسب ها :
لینک های مرتبط :
          
یکشنبه 2 فروردین 1394
پنجشنبه 13 فروردین 1394 11:21 ب.ظ
سلاملار و سایغیلار
سوسن نواده رضیسلام بیزدن سایقی ده یر استاد، باهار بایرامینیز مبارک اولسون.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر





صفحات جانبی
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :
امکانات جانبی